Kategori arşivi: Kitap

Dövüş Kulubü (Fight Club, 1996), Chuck Palahniuk

Her defasında büyük bir lezzetle uyarlandığı filmi izlemiş olsam da yaklaşık 2 yıldır okuma listemde yer alan Chuck Palahniuk’un edebiyat dünyasına adım attığı ve büyük bir yankı uyandıran Dövüş Kulübü’nü okumak ancak bugüneymiş.

Daha önce filmi izlediğim için birçok bölümü okurken filmdeki sahne gözlerimin önünde canlansa da beni asıl şaşırtan, film ile kitabın arasındaki temel farklılıklara rağmen her ikisinin de kendi bakış açısına göre oldukça tutarlı ve başarılı olduklarını fark etmem oldu.

Hayattan hiçbir zevk almayan bir insanın, sayılı günleri kalan insanları izleyerek hayatına anlam katmaya çabalaması ve kendisi gibi başka insanlar olduğunu keşfetmesi, başlattığı fikrin zamanla kendini aşması ve başkalarının ondan bile daha fazla fikri sahiplenmesi kitabın en sevdiğim noktaları

Ivır Zıvır

Kitabın yazarı Chuck Palahniuk, bir kamp tatili sırasında, yakınlarında bulunan bir kampçının radyo sesinden rahatsız olup, durumu ona anlattığında saldırıya uğradı. İşe döndüğünde etrafındakilerin yaralarının nedenini sormak yerine, “hafta sonun nasıldı?” demelerine son derece şaşırdı. Palahniuk, insanların aslında, karşılarındakilerle kişisel iletişim derecelerine göre temasa geçtiklerini ve iş arkadaşlarının, onun yaralarını soracak kadar yakın olmadıklarını bunun da “toplumsal bir blok” olduğunu fark etti. Kitabın fikri de bunun üzerine doğdu.

Palahniuk, geçimini Freightliner adlı bir şirkette otomobil tamirciliği yaparak kazanmaktayken 1996’da arkadaşlarıyla birlikte devam ettiği bir edebiyat grubu çevçevesinde Project Mayhem (Kargaşa Projesi) adlı kısa hikayeyi 3 ay içerisinde Dövüş Kulübü’ne çevirdi.

Başta, Palahniuk “Gösteri Peygamberi” romanını yayınlatmaya çalıştırmıştır, ama yayıncılar tarafından çok rahatsız edici olduğu için reddedilmiştir.

Hayat Dolu (Full of Life, 1952), John Fante

Hamileliğin son aylarını geçiren, fiziksel ve duygusal olarak oldukça değişmiş ve hamileliği öncesi ateist olmasına rağmen son dönemlerde dine sıkıca sarılmış olan bir eş ile eski bir duvar ustası olan, aksi, yaşlı bir baba arasında kalan bir yazarın hikâyesini konu alan Hayat Dolu, John Fante’nin tüm kitaplarında olduğu gibi oldukça rahat okunan, samimi ve güzel bir roman.

John Fante’nin 1952’de yayınladığı Hayat Dolu, yazarın 4. romanı.

Kitabın arka sayfasından;

“Taş gibi aramıza girmişti bebek. Endişeliydim. Hiçbir zaman eskisi gibi olamayacağımızdan korkuyordum. Odasına girip eşarbı, elbisesi ya da beyaz kurdelesi gibi özel eşyalarından birini elime aldığımda başımın döndüğü, sevgilime duyduğum aşkın coşkusu ile kurbağa gibi vırakladığım o eski günlerin özlemi ile dolardı içim. Tuvalet masasının önündeki iskemlesi, onun o güzel yüzünü aksettiren ana, başını yasladığı yastık, yıkanma üzere bir kenara fırlatılmış bir çift çorap, ipek pantolonunun elimi ayağım kesen cazibesi, gecelikleri, sabunu, banyo sonrasında hala ıslak ve sıca havluları: ihtiyacım vardı bu şeylere; onunla ola yaşantımın parçalarıydılar; ruj lekesi de hiç fark etmiyordu, çünkü kadınımın sıcak dudaklarından geliyordu.”

John Fante Hayat Dolu’da her evliliğin en önemli anlarından birini, ilk bebeğinin doğum öncesini, karısının hamilelik günlerini birlikte nasıl yaşadıklarını anlatıyor. Karı kocanın ilişkilerindeki değişimi, o değişimin hayatlarına getirdikleri yenilikleri, hoşlukları ve zorlukları John Fante’nin duru anlatımıyla okuyacaksınız. gizle

 

Futbol Öyküleri: Al da At Dercesine

Futbol Oykuleri - Al Da At Dercesine

Çoğunluğu mahallede, amatör kümede futbol oynayan ya da bir şekilde futbola bulaşmış karakterleri konu edinen “futbol öyküleri”nin bir araya toplandığı “Al da At Dercesine” başarılı bir öykü kitabı. Benim favorilerim Yekta Kopan’ın hasta bir çocuğa kendi yazdığı hikâyeleri okuyan gencin öyküsü ve Kıvanç Koçak’ın kalemiyle canlandırdığı, 32 maçtır gol yemeyen kalecinin öyküsü.

Kitabın arkasından;

İki pas yapamayan orta saha, bilmem kaç maçtır gol yemeyen kaleci, rakip sahaya ses hızında geçen Konkord Ziya, Dinamoçükreş’le maça çıkan Cumhur Abi, Dünya Kupası finalini Kars kaşarı yiyerek izleyen aklı havada rockçı…

Duvar pasıyla, “pardon”uyla halı saha futbolu,rakibin golcüsünü kaçıran çılgın taraftar, kaleci kazağını düzeltiyordu diye golü iptal eden hakem,antrenörlük yapan Borges, Mahmure’yi başkasına kaptıran kulüp başkanı…

Futbolu halkın afyonu olarak görmeyenlerin, endüstriyel futbola karşı çıkanların, ufak ufak takılanların, sıradan insanların ve figüranların anlatıldığı öyküler. Al da At Dercesine, edebiyatçı gözüyle futbol. Neşeli, oyunbaz ve âşık.

Alper Atalan | İlyas Barut | Murat Başekim | Emre Bayın | Can Belge | Bülent Çallı | Mustafa Çiftci | Necdet Dümelli | Serhan Ergin | Mahir Ünsal Eriş | Ayla Duru Karadağ | Giray Kemer | Ercan Kesal | Işıl Kocaoğlan | Kıvanç Koçak | Yekta Kopan | Hakan Kulaçoğlu | Akif Kurtuluş | Bağış Erten

İlk Maç Anısı, Mehmet Ali Çetinkaya (Romantik Yürekler, Mehmet Yüce)

Mehmet Yüce - Romantik Yürekler, Türk Futbol Tarihi - Üçüncü Cilt

Ben taraftar değilim ama tanıdığım taraftarlar var. Onlardan biri de Mehmet Ali Çetinkaya…

Mehmet Ali, Tanıl Bora’nın deyimiyle “Gençlerbirlikli”. İnternet âleminde muazzam içerikte iki sayfası var. Biri Gençlerbirliği, diğeri de maç anıları ile alâkalı. İkisi de yakın takibim altında… Mehmet Ali, Gençlerbirliği maçlarını hiç kaçırmıyor, maçları tribünden izliyor:

Mehmet Ali Çetinkaya Anlatıyor:

“Beşiktaş misyoneri” Savaş eniştemin projelerinden biri olarak, hayatı sadece siyah-beyaz gören 14 yaşındaki bünyemde fırtınalar yaratacak olan haberi Ömer abim vermişti; “Pazar günü Gençlerbirliği – Beşiktaş maçına gidiyoruz!

Çocukluğumdan beri sadece televizyon ekranında gördüğüm iki boyutlu futbolcuları, üç boyutlu görecek olmak bile heyecanımın katbekat artmasını sağlıyordu. Okulda hava atacak bir koz ele geçirmiş olmanın zevkini doyasıya yaşasam da bir türlü günler geçmek bilmiyordu. Ama sonunda o gün geldi!

20 Aralık 1992 Pazar gününün erken saatlerde Ankara 19 Mayıs Stadyumunun Gençlik Parkı tarafındaki kale arkasındaki Gençlerbirliklilerin arasına konuşlanıp heyecanla beklemeye başladık. Saat 13’te takımlar çıktı sahaya ve maç başladı.

Normal seyirciler heyecanla maçı takip ederken, a’dan z’ye kadar çevremdeki her şeyi ilk kez gören ben, sürekli ilgimin dağıldığını ve başka bir şeye odaklanırken yakalıyordum kendimi. Tek bir şey vardı kafama kazınan, o da genç Sergen Yalçın’ın klas hareketleri. Zaten maç da (yıllar sonra Milne’nin başında fırtına gibi esen Beşiktaş’ın Ankara’da Gençlerbirliği’ni hiç yenmediğini öğreneceğim gibi) golsüz berabere bitmişti.

Yıllar içinde Türkiye’deki futbol sistemine kızarak küskünler arasına adına yazdıran ben, 2001’de yine Ömer Abimin ısrarlı çağrısı üzerine, hayatımda ilk kez maç izlediğim tribüne ama bu sefer Gençlerbirlikli olarak oturdum ve iki elin parmakları kadar maç haricinde bugüne kadar tüm maçlarda tribündeki yerimi aldım. Ama o ilk maç ve o günkü kareler asla kafamdan silinmedi.

Kaynak: Romantik Yürekler, Futbol Tarihimizin Yeni Devreleri: 1952-1992Türkiye Futbol Tarihi – Üçüncü Cilt, Mehmet Yüce, İletişim Yayınları

Aşk, Wilhelm Schmid

Ask, Wilhelm Schmid

Alman psikolog Wilhelm Schmid’in “ufak” (sadece 84 sayfa) kitaplarından biri olan Aşk, ders vermeden, “ben bilirimcilik” yapmadan, güzel bir üslup ve hafif bir dille, aşkın hallerini anlatan ve ufak ufak öneriler sunan, okunası bir kitap.

Çevirisini Tanıl Bora’nın yaptığı Aşk’ı okudukça, aslında aşkın evrelerinde yaşanan sorunların ne kadar evrensel olduğunu ve aslında insanların ne kadar aynı olduğunu şaşkınlıkla kavrıyorsunuz.

Kitabın arkasından;

Aşk, insanlık tarihinin en eski kavramlarından biri. Arkadaş sohbetlerinin, romanların, filmlerin vazgeçilmez konusu. Peki, hayatımızda bu kadar geniş yer kaplayan bu duyguyu yaşarken ne kadar başarılıyız? Alman felsefeci Wilhelm Schmid, bu kitapta “aşk” üzerine kafa yoruyor.

Wilhelm Schmid Hakkında;

Wilhelm Schmid 1953’te Almanya’da Bavyera-Süebya (Schwaben) bölgesinde doğdu. Berlin, Paris ve Tübingen’de felsefe eğitimi aldı. Çeşitli Alman üniversitelerinde çalıştı, Riga ve Tiflis üniversitelerinde misafir öğretim üyeliği yaptı. Bir dönem Zürih’te bir hastanede hastalara “felsefeyle manevi destek” hizmetinde çalıştı. Halen Erfurt Üniversitesi’nde dışarıdan felsefe dersleri veriyor. Almanya’da ve dünyanın çeşitli yerlerinde tebliğler sunuyor. On üç dile çevrilen kitaplarının dünya çapındaki satışı bir milyona yaklaşıyor.

Aşk, Wilhelm Schmid, Psykhe – 13

Aziz Yıldırım’ın Savunması ve Bir Mikro-Ulusun Kurgulanmış Tarihi, Dağhan Irak

Hukmen Yenik Turkiye'de ve Ingiltere'de Futbolun Sosyo-Politigi, Daghan Irak

Dağhan Irak’ın “Hükmen Yenik!: Türkiye’de ve İngiltere’de Futbolun Sosyo-Politiği” kitabından;

Aziz Yıldırım’ın Savunması ve Bir Mikro-ulusun Kurgulanmış Tarihi

Ulusçu tarih anlayışıyla yetiştirilmiş bir insan topluluğunun takıntı derecesindeki, her zaman haklı olma ihtiyacı ve bunun için geliştirdiği savunma mekanizmaları (inkâr ve karşı saldırı) birer “mikro-ulus” olarak tanımlayabileceğimiz futbol kulüplerinin taraftarlarına ister istemez doğrudan etki eder. Şu söylenebilir; futbol taraftarlarının olaylar karşısındaki tavrı, içselleştirilmiş inkâr ve fanatizm duyguları, temelini altı yaşından itibaren gerçekleşen kesintisiz beyin yıkamadan almaktadır. Bu nedenle ulusçu tarih anlayışım eşelemekte fayda var. Örgün tarih eğitiminin Türkiye halkının maruz kaldığı en sürekli propaganda olduğunu düşünürsek, bunun genel algıya etkisini ve futbol taraftarlığına yansımasını yadsıyamayız.

Benedict Anderson’un tanımından gidersek, “Ulus hayal edilmiş bir siyasal topluluktur. Kendisine aynı zamanda hem egemenlik, hem de sınırlılık içkin olacak şekilde hayal edilmiş bir cemaattir.” Burada “hayal edilmiş”ten kasıt şu; ulusun bireyleri ulusun oluşturduğu bütünlüğü tanımayacak olsalar bile o bütünlüğün hayalini yaşamaya devam ederler. Biraz daha anlaşılır olması için Vamık Volkan ve Norman Itzkowitz’in “çadır” benzetmesinden devam edelim. Buna göre, ulus bir çadırdır, tüm bireyleri kapsayan ortak “iyi”dir. “Seçilmiş travma ve zaferler”in bir araya getirdiği bireyler normal koşullarda bu çadırın altında normal hayatlarını sürdürmeye devam ederler; herhangi bir tehdit anında ise bu bireyler çadırı sağlam tutmak adına çadırın direğine yaklaşıp ortak hareket sergilerler. Bu alegoride tehdit algısına verilen özel önem, bir “mikro-ulus” olarak Fenerbahçelilerin son dönemde sergilediği tutum ve tavırları açıklamakta epeyce faydalı. Ama onu şimdilik bir kenara koyup ulusçu tarih konusunda bize faydalı olacak kısma, yani “seçilmiş travma ve zaferler”e konsantre olalım.

Yine Volkan ve Itzkowitz’ten devam edersek, “Hem seçilmiş zaferler, hem de seçilmiş travmalar çocuk tarafından anne sütünü içer gibi içe atılır. …Bunlar etnik kimlik duygusunu sarsılmaz bir şekilde biçimlendirirler.” Yani şunu rahatlıkla söyleyebiliriz; eğer ulus hayal edilmiş bir cemaatse, ulusçu tarih de “seçilmiş” yani kurgulanmış bir tarihtir. Sonuçtan, yani sınıfsal ayrımlardan azade kaynaşmış bir ulusun ortaya çıkmasından kendisine belirlediği başlangıç noktasına döner ve arayı eldeki tarihi verilerden ya da tevatürlerden oluşan “seçilmiş” bir kolajla doldurur. Ezeli ve ebedi bir “ulusal kültür” için tarihin devamlılığı gerekir. Ulusçu tarihin amacı, Herkül Millas’ın dediği gibi “Ulusal ideolojiye yaraşır bir ulusal tarih yaratmak ve ulusal ideolojiyi gücendirmektir.”

Bunun günümüze ve Aziz Yıldırım’ın mahkemedeki savunmasına nasıl yansıdığına gelirsek… Aziz Yıldırım’ın mahkemede sunduğu ve özellikle 1908-1950 arasındaki döneme, yani modern Türkiye tarihinin (ve Fenerbahçe tarihinin) başlangıç noktasından tek parti döneminin bitişine (ve Fenerbahçe’deki Şükrü Saracoğlu başkanlık döneminin bitişine) kadar yaptığı referanslar, ulusçu tarihin kurgu merakına pürüzsüz bir örnektir.

Aziz Yıldırım, savunmasına soruşturma sürecinde uğradığı kişisel hak ihlallerini -yerden göğe haklı olarak- sayıp dökerek başladıktan sonra, on dördüncü paragraf itibarıyla Fenerbahçe Spor Kulübünün tarihinden bahsetmeye başladı. Dilerseniz buradan sonrasını çözümleyerek gidelim.

Aziz Yıldırım, 14.-17. paragrafta 1907 yılında bir genç tarafından kurulan takımın dört sene içinde yenilmez bir şampiyona dönüştüğünü ve Altıyol’daki lokalin kiralandığını anlatırken, bunun nasıl ve kimin sayesinde olduğunu söylememeyi tercih ediyor. Aziz Yıldırımın “seçki’sine girmeyen kısmı dolduralım. Fenerbahçe ilk kurulduğu yıllarda ciddi maddi sıkıntılarla yüz yüze kalmış, 1909’da kulübün temel direklerinden antrenör Dalaklı Hüseyin ve Horace Armitage, Kadıköy kulübüne geçerken, Fenerbahçe’nin “adı ve renkleri tarihe karışacak şekilde” Üsküdar kulübüyle birleşmesinin önüne son anda geçilmişti.1 Dağılmanın eşiğine kadar gelen Fenerbahçe’nin imdadına İttihat ve Terakki yetişmiş, İttihatçı Elkatipzade Mustafa Bey’in ardından örgütün önde gelenlerinden Fuat Hüsnü Bey, kardeşi Galatasaray üyesi Hamit Hüsnü Bey ve Mustafa Kemal’in Fenerbahçe ziyaretinde kendisine nezaret edecek olan Sabri Bey kulübe üye olmuştu.2 Aynı şekilde Altıyol’daki lokal de bizzat Elkatipzade tarafından kiralanırken, Osmanlı şehzadelerinden Osman Fuat Bey de kulübe fahri başkan yapılmıştı. Aziz Yıldırım, Fenerbahçe ulusu aylardır kulübe yapılan siyasi müdahalelerden şikâyet ederken kulübün tarihindeki ilk başarıların İttihat ve Terakki örgütünün ve saray şehzadelerinin tam himayesi altına girildikten sonra geldiğinden herhalde bahsetmek istemedi.

Yıldırım, 18. paragrafta 1920’lere gelerek 1923’te oynanan ve hem Fenerbahçe, hem Türk spor tarihçiliğinin ulusçu yazıcılığının sarsılmaz mitlerinden General Harrington Kupası‘ndan bahsediyor. Ulusçu spor tarihçileri tarafından yere göğe sığdırılamayan ve bir Sovyet propaganda harikası olan II. Dünya Savaşındaki Dinamo Kiev’in Nazileri yendiği “ölüm maçı”na benzer bir anlatıyla aktarılan bu maçın, Lozan Barış Görüşmeleri sırasında, aylardır lig maçı oynayan Fenerbahçeli futbolcularla, kadrosunda dört kişi dışında futbolcu bulunmayan, beş yıldır ailelerinden uzak kalmış ve her an gelebilecek terhis haberini bekleyen işgal askerleri arasında oynandığını Aziz Yıldırım’ın bilmesini beklemek tabii haksızlık olur, hele ki Türkiye’de spor tarihi yazmış hemen hemen herkes bu gerçeği “seçmemeyi” tercih ederken.

Aziz Yıldırım, bir sonraki paragrafta ani bir kronolojik dönüş gerçekleştirerek, 1918’de Mustafa Kemal’in kulübe yaptığı ziyaretten ve işgal dönemindeki maçlardan bahsediyor. Mustafa Kemal’in ziyareti, o değeri tartışılmaz General Harrington zaferinden beş sene önce gerçekleşmişken bunu sanki tam tersiymiş gibi anlatmanın yarattığı anakronizmi de, içerdiği ajitasyonu da burada tartışmaya gerek yok.

Aziz Yıldırım, 21. paragrafa ulaştığında, kulüp sitesindeki savunma metninde büyük ve koyu harflerle vurgulanan sadede geliyor. Bu sadet dediğimiz, aynı zamanda geride kalan bölümde ulusçu tarih yazıcılığının varmayı hedeflediği amaca da işaret ediyor; “benim değerli yönetici arkadaşlarımın itham edilmesinin nedeni kanaatimce yüz yıldan bu yana, Fenerbahçe’nin sürdürdüğü bu temiz, ülke sever ver ve ATATÜRKÇÜ YOLDA BİZ FENERBAHÇELİLERİ ÇEVİRME GAYRETİNDEN BAŞKA BİR ŞEY DEĞİLDİR.”

Bu noktada Aziz Yıldırmam tahayyül ettiği Fenerbahçe ulusunun ülküsünün Atatürkçülük olduğunu öğreniyoruz. Bunu Aziz Yıldırım Fenerbahçeliliğı nin “ezeli ve ebedi haklılık” kaynağı olarak not alalım. Yalnız ilginçtir ki bu ülkü, ta 1907 yılından, yani Mustafa Kemal, Şam’daki 5. Ordu’da Lüfti Müfit Bey’in yanında staj yaparken başlıyor. Tabii Fenerbahçe ulusunun geçmişinden geleceğin sonsuzluğuna uzanan ebedi Atatürkçülüğü söz konusuyken, üç-beş ya da on beş yılın hesabını yapmıyoruz.

Yine de Aziz Yıldırım 22. paragrafta 1940’lardaki Şükrü Saracoğlu başbakanlığına atlarken, biz onun bahsetmekten imtina ettiği yıllara yani Fenerbahçe’nin ezelden beri takipçisi olduğu Atatürk’ün devlet başkanlığı yıllarına gidelim. Aziz Yıldırımın “seçmediği” kısımda, Erken Cumhuriyet kadrolarının Fenerbahçe’yle arasının çok da iyi olduğu söylenemez. Cumhuriyet’in kurulduğu tarihte Fenerbahçe başkanı olan Ömer Faruk Bey’in Osmanlı hanedanı üyesi olduğu için sürgün edilmesini, eski başkanlardan Doktor Nâzım Bey’in ise Mustafa Kemale düzenlenen İzmir Suikastında dahli olduğu gerekçesiyle idam edilmesini futbolla alakasız olaylar olarak ayrı bir kenara koyalım. Ancak 1924 yılında bir Galatasaray maçı sonrasında çıkan ihtilafta Fenerbahçe’nin Futbol Federasyonuyla bağlarını kopararak ligden çekilmesini ve millî takımın Sovyetler Birliği turnesini boykot etmesini herhalde hatırlamak gerekir. 1930’larda ise Türkiye’de spor yönetimi Nazi Almanyası’nın spor bakanı ve 1936 Berimdeki meşhur “propaganda Olimpiyatı”nın mucidi Carl Diem gibi isimlerin katkısıyla Avrupa’daki otoriter rejimler model alınarak yeniden şekillendirildiğinde, Fenerbahçe’nin zaten spor hayatında öncü bir rol üstlenmesi mümkün değildi. Zira, hem 1932-36 arası oluşturulan ve yurtdışı turnelerine çıkarılan Halkevleri Karması, hem de adını bizzat Mustafa Kemal Atatürk’ün koyduğu ve iki kez ziyaret ettiği, Cumhuriyet Halk Fırkasının üst düzey yetkililerinin Galatasaray’dan ayrılarak kurduğu Güneş aracılığıyla devlet sporu kendi kontrolüne alıyor ve büyük ihtimalle de Nazilerin Schalke 04 projesine benzer bir futbol projesi yaratmaya çalışıyordu. Bu noktada özellikle 1930’ların başında hem Galatasaray’a, hem Fenerbahçe’ye devletin tutumu bir hayli sertti; belli ki kendi kurdukları kulübe bu kadar popüler rakipler istemiyorlardı. İş, 1934’te yine olaylı bir Galatasaray maçı sonrası Milletvekili Halit Bayrak’ın Fenerbahçe’nin kapatılmasını talep etmesine kadar vardı. Fenerbahçe, bu olay sonrasında yirmi yıl önce yaptığı gibi yine siyasi iktidarın himayesine girmek zorunda kaldı. 1929 yılında Adalet Bakanı iken gözden düşen İttihatspor’un elinden sahasını alarak Fenerbahçe’ye veren Şükrü Saracoğlu kulübe başkan yapıldı. Tıpkı Elkatipzade’nin gelişinde olduğu gibi bu siyasi himaye Fenerbahçe’nin talihini değiştirdi ve bugün halen kullanmakta olduğu stadın arazisinin mülkiyetini de kazandırdı. Bu stadyum meselesinin Aziz Yıldırım’ın savunmasında bahsi geçmese de, Fenerbahçe ulusunun resmî tarihinde saklandığını söylemek haksızlık olur.

Aziz Yıldırım, Fenerbahçe’nin “seçilmiş” tarihini anlatmaya 23. paragrafta son verirken kulübe hizmet veren kimi başkanları sayıyor. Tam listesi Ali Naci Karacan, Sayit Selahattin Cihanoğlu, Ali Muhittin Hacı Bekir, Osman Kavrakoğlu, Medeni Berk, Faruk Ilgaz, Şükrü Saracoğlu, Zeki Rıza Sporel olan bu isimlerden Kavrakoğlu’nun başkanlık döneminde iktidardaki Demokrat Parti’nin milletvekili, Medeni Berk’in 1960 Darbesine kadar başbakan yardımcısı, Faruk İlgaz’ın Adalet Partisinin iktidar döneminde İstanbul il başkanı, Şükrü Saracoğlu’nun CHP iktidarında başbakan ve Zeki Rıza Sporel’in yine iktidar döneminde Demokrat Parti milletvekili olması hâliyle ilginçtir. Daha ilginci ise Aziz Yıldırım’ın siyasi himayenin yapı taşlarını bir bir sayarken, spor kökenli “Yavuz” İsmet Uluğ’u unutması olabilir.

Aziz Yıldırım’ın “Fenerbahçe Cumhuriyeti’nin “seçilmiş” tarihini yazarken yaptığı ayıklamaları ve tahrifatı bu kadar derinlemesine inceleme nedenimiz, bunun tek ve daha önce rastlanmamış olması değil. Aksine, Türkiye Futbol Federasyonu tarafından altı cilt olarak hazırlatılan Türkiye Futbol Tarihi külliyatı incelendiğinde, bu ülkede futbolun yönetici kurumu Türklerin ayağına daha top değmeden yıllar önce bugün gökdelene dönüştürülmeye çalışılan Alsancak Stadyumu’nun arazisindeki sahada binlerce kişinin izlediği olimpiyat benzeri yarışmalar ve futbol turnuvaları düzenleyen İzmirli Rumların yok sayıldığı Türkiye’de futbolun etnik Türkler üzerinden anlatılarak bu ülkenin spor kültürüne hizmeti geçen azınlıklara karşı nasıl bir ayrımcı tutum takınıldığı görülecektir. Diğer spor kulüpleri hakkında yazılmış herhangi başka bir tarih kitabında da ulusçu tarih anlayışının kurguya dayanan anlatısına rastlanabilir. Hatta diyebiliriz ki, birkaç çok kıymetli eser dışında hemen her çalışma, Türkiye’deki neredeyse bu tek tarih akımının tuzaklarına düşmüştür.

Aziz Yıldırım’ın savunmasını incelenmeye değer kılan, “mik-ro-ulus” olarak farzedilebilecek kulüplerin tarihlerinin nasıl bilinçli bir şekilde ulusçuluğun “seçilmiş travmalar ve zaferler” takıntısına kurban edildiğidir. Bu kuşkusuz o “bir harekette sokağa dökülecek” halk kitlelerinin motivasyonunu yükseltmeye, onları “kulüp milliyetçiliği”nin hisleriyle doldurmaya: yönelik kasıtlı bir stratejinin ürünüdür. Fenerbahçe taraftarının şike operasyonu süreci boyunca, camiaya biçilen “sınıfsız, imtiyazsız, kaynaşmış kitle” ve Aziz Yıldırıma kazandırılan “lider kültü”ne her türlü eleştirilen perspektifi reddederek bağlanması, bu stratejinin işe yaradığını gösteriyor.

Şike operasyonu başlarken belki de hedeflenen, zaten Aziz Yıldırımdan sıkılmaya başlayan Fenerbahçe taraftarının “şikeci” olduğu ortaya çıkarılacak başkanın tasfiyesine destek vermesiydi. Yıldırım böylelikle kamuoyundan hiçbir destek alamayacaktı. Ancak onun yerine Aziz Yıldırım’ı sisteme karşı en büyük muhalif gören ve onun uğruna sık sık polisle karşı karşıya gelen bir taraftar kitlesi ortaya çıktı. Bu başlangıçta kimsenin öngöremediği bir siyasallaşmaydı.

Fenerbahçe taraftarının bu siyasallaşmasını, ulusla mikro-ulusun çatışması olarak değerlendirebiliriz. Türkiye futbol tarihinde ilk defa irrasyonel faktörlere dayanan taraftarlık kimliği, ulusal kimliği temsil eden devletle karşı karşıya geldi. Bu durumu Mısırda Hüsnü Mübarek rejimine karşı girişilen devrimde başı çeken El Ehli kulübü taraftarlarınınkiyle kıyaslamak mümkün. Ancak dikkat edilmesi gereken oradaki politik yönelimli taraftar toplulukları kendi kimliğini rejime karşı girişilen bir halk hareketinin içinde eritirken; Fenerbahçe’de olan taraftarlık kimliğinin devlete karşı kendini doğrudan konumlandırması. Çağlayan Adliyesi’nin önünde, Silivri’de ve 12 Mayıs 2012’de Şükrü Saracoğlu Stadının etrafında polisle çatışan taraftarın politize olduğu ve muhalif bir damar barındırdığı doğrudur. Ancak bu muhalifliğin motivasyonu mikro-ulustan, yani Fenerbahçe’den gelmektedir ve hedef Fenerbahçe’nin çıkarını sağlamaktır. Yani Fenerbahçe taraftar gruplarının sıklıkla atıf yapmaktan hoşlandıkları Tahrirden farklı olarak, talep edilen şey Fenerbahçe’ye “adil” davranılmasıdır. Türkiye’deki diğer muhalif hareketlerle Fenerbahçe taraftarlarının talepleri ya da şikâyet ettikleri konular çakışabilir; ancak bu birinin diğerine güç verdiği anlamına gelmez. Bunun böyle olması için önceki düzende bunun emarelerinin olması gerekirdi. Oysa, Aziz Yıldırım’ın ve Fenerbahçeli yöneticilerin bu operasyon öncesinde arası AKP iktidarıyla en iyi olan kulüplerden olduğu bir sır değil. Yıldırım, operasyondan birkaç ay önce yanma kaptan Alex’i de alarak Tayyip Erdoğan’ın huzuruna çıkmış; bol şakalaşmak görüşmede Türkiye vatandaşı olacak Alex’e ne isim konacağı bile tartışılmıştı. Ardından Aziz Yıldırım, Erdoğan’ın akrabası ve İstanbul Büyükşehir Belediyespor Başkanı Göksel Gümüşdağ’ın TFF başkanlığına gelmesi için uğraşmış; hatta hapisteyken yapılan kulüp kongresinde de yönetimine Ahmet Burak Erdoğan’ın kayınbiraderi Ahmet Ketenci ve Kadir Topbaş’ın oğlu Hüseyin Ersan Topbaş’ı almıştı. Normal koşullarda Fenerbahçe’yle AKP arasındaki yakın ilişkiler tribünlerde hiçbir sıkıntı yaratmadığı gibi; referandum döneminde ve öncesinde Tayyip Erdoğan’a açık destek veren taraftar grupları da olmuştu. Dolayısıyla burada ülkedeki muhalif harekete bir destekten ziyade, Fenerbahçe taraftarının kulüp çıkarlarına göre pozisyon almasından bahsetmek çok daha gerçekçi olur. Aziz Yıldırım’ın hapiste olduğu dönemde bir tür “devrim önderi”ne dönüştürülmesi, atılan sloganlardaki sol göndermeler ve Grup Yorumun “Haklıyız kazanacağız’ının Fenerbahçe’ye uyarlanmasının ise sol tandanslı olma iddiasındaki bir taraftar grubunun şike süreci esnasında yıldızının parlamasından kaynaklı olabilir. Fenerbahçe’yi ve Aziz Yıldırım’ı sosyalizmle bağlantılandıran bu eylemlere ajitasyondan daha fazla anlam yüklemek mantıklı olmaz. Zaten Aziz Yıldırım’ın tahliye olduktan sonra aldığı tavır da yaratılan “devrim önderi” mitinin ne kadar akıl dışı olduğunu kanıtlar niteliktedir.

Mehmet Ağaran huzurunda bir “devrim önderi”

3 Temmuz sürecinde Fenerbahçe taraftarının Aziz Yıldırıma yüklediği anlamların çöküşü bir hayli hızlı oldu. Fenerbahçe’yi “baskıcı devlete karşı kale” olarak görenler, Yıldırımın tahliye olur olmaz soluğu Aydın’da hapisteki yüzlerce operasyondan sorumlu organize suç örgütü lideri Mehmet Ağar’ın yanında almasıyla bir şok yaşadı. Futbol dünyasından pek çok isim, dört büyüklerin yöneticileri, teknik adamlar ve TFF’den isimler Ağar’ı ziyaret ederken Aziz Yıldırım da eksik kalmamıştı. Fenerbahçe taraftarının şike operasyonu boyunca görmeyi reddettiği iktidar ilişkileri tekrar gün yüzü görüyor, Yıldırım egemenlerin sınıfındaki yerini tekrar eliyle koymuş gibi buluyordu. Bu ziyaret esnasında Aziz Yıldırım’ın orijinal forması olmadığı için bir taraftara imza vermeyi reddetmesi işin sınıfsal boyutunu anlatması açısından çarpıcıydı. Fenerbahçe başkanı, taraftarının aksine ait olduğu sınıfı çok iyi biliyor, “ayak takımı’yla muhatap olmuyordu. Yıldırım, ilerleyen günlerde teknik direktör Aykut Kocamanın istifasını isteyen taraftara sert tepki gösterecek, kendisi için dava sırasında büyük destek toplayan Twitter kullanıcılarını da eleştirecekti. Son olarak Alexi “karşısında bacak bacak üstüne attığı” gerekçesiyle gönderdiğinde kendisine verilen destek de sönüp gitmişti. Süreçten önce olduğu gibi, süreçten sonra da mikro-ulusun üyeleri kendi iç gündemlerine dönmüş, dış dünyaya karşı savunma hâli sona ermişti. Çadır alegorisine geri dönersek, mikro-ulusun bireyleri tehlike geçince çadırın direğini tutmaktan vazgeçmişti. Bu da taraftarın politizasyonunun kulüplerin iç iktidarlarını taraftarlar lehine demokratikleştirecek devrimci bir dalgaya dönüşmediği sürece ne kadar uçucu olduğunu gösteriyordu.

Hükmen Yenik! : Türkiye’de ve İngiltere’de Futbolun Sosyo-Politiği, İnceleme Dizisi, Evrensel Basım Yayın

Hükmen Yenik! : Türkiye’de ve İngiltere’de Futbolun Sosyo-Politiği’nden macanilari.com’a yapılan alıntılar için tıklayın…

Politik Goller, Ecevit Kılıç

Politik Goller, Ecevit Kilic

Ecevit Kılıç’ın 2006’da yayınladığı Politik Goller, futbol dünyasının kirli işlerini, politik ve siyasi hamleleri, pis ilişki bağlarını gözler önüne sermeye çalışan, ilgi çekici bir futbol kitabı.

Genelde 1980 – 2006 döneminde yaşanan olayları konu alan kitapta en çok ilgimi çeken yazılardan biri, “3 Temmuz Şike Süreci” başaktörlerinin, Sivasspor üzerinden resmedildiği bölüm. Çok enteresan ayrıntılar ve garip ilişki örgüsünün betimlendiği yazıya, diğer birçok farklı yazıda göndermeler yapılıyor olması da, “başyapıtın ön çalışması” fikrini akla getiriyor.

İlgimi çeken bir diğer yazı da, 1 Nisan 1984’te Beşiktaş başkanlığı koltuğuna oturan Süleyman Seba’nın seçilme sürecinde yaşananları konu alan ve derin devlet – futbol paslaşmasını gözler önüne seren yazı.

Kitapla ilgili tek eleştirim, bazı bölümleri (doğru da olabilirler ama) fazla polisiye, fazla zorlama olduğunu hissetmem.

Siyaset Ve Mafya Kol Kola: Sivasspor

Yükselişi AKP’yle birlikte olan diğer bir takım ise daha önce hiç süper lig yüzü görmeyen Sivasspor’dur. Kulübün yükselişini sağlayan isim ise devlet bakanı ve başbakan yardımcısı Abdüllatif Şener oldu. İlk kurulduğu yılda hiç mücadele etmeden siyasetçilerin baskısı sonucu İkinci Lig’e alınan Sivasspor için, Şener’in yanı sıra, futbolun en çok markajına maruz kaldığı mafya lideri olan Sedat Peker de çalışıyor(!) Peker, eniştesi ve halasının oğlu Mecnun Odyakmazı, Sivasspor’un başına getirdi.

Köklü bir kulüp olmayan Sivasspor, 1967 yılında dönemin Belediye Başkanı Ahmet Durakoğlu tarafından amatör kümede mücadele eden Sivas Gençlikspor, Kızılırmakspor ve Yolspor birleştirilerek kuruldu. Durakoğlu’nun ilk işi yanına aldığı yönetim kurulu üyeleriyle birlikte Ankara’ya gitmek oldu. Siyasetçiler ve Futbol Federasyonu Başkanı Orhan Şeref Apak’la görüştü. Talepleri ise hiç mücadele etmeden Sivasspor’un doğrudan İkinci Lig’e alınmasıydı. Futbol Federasyonu Başkanı Apak, siyasetçilerin baskısı üzerine, bir heyet oluşturarak incelemelerde bulunmak üzere Sivas’a gitti. İncelemeler sonucunda bir rapor hazırlayan heyet, tesis, altyapı yetersizliği ve kulübün durumu nedeniyle Sivasspor’un İkinci Lig’e alınmasının mümkün olmadığını belirtti.

Bunun üzerine Sivasspor yönetimi yeniden Ankara’ya gitti. Bu kez Spor Bakanı Kamil Ocak’la görüştüler. Sivas milletvekilleri de Başbakan Süleyman Demirel’ie görüştüler.

Demirel’in talimatı üzerine futbol federasyonu 1967-1968 sezonunda Sivasspor’u İkinci Lig’e aldı. Liglerde önemli bir başarı göstermeyen ve o güne dek hiç Birinci Lig’e çıkmayan Sivasspor’un kaderi AKP’nin iktidara gelmesiyle birden değişti.

Başbakan yardımcısı ve devlet bakanı Abdüllatif Şener, AKP iktidara gelir gelmez memleketinin takımı Sivasspor’a sahip çıktı. Şener’in destekleri sonucu takım İkinci Lig A Kategorisi ’ne çıktı. Bunun üzerine Şener, Sivasspor’un onursal başkanı oldu. Neredeyse her maça giden Şener, takım İkinci Lig’de mücadele ettiği dönemde “Süper Lig bizi bekliyor. Süper Lig için eminim. Kesin çıkacağız” diyordu.

Bir süre sonra 2004 yerel seçimleri geldi. Üst üste üç dönem Sivas Belediye Başkanlığı yapan Osman Seçilmiş yeniden seçilemedi. Seçilmiş, genel kurul kararı alarak Sivasspor başkanlığı görevini de bırakacağını açıkladı. 7 Mayıs 2004’te yapılan kongrede tek aday Mecnun Otyakmaz oldu. Kimse karşısına çıkmaya cesaret edemediği için Sivasspor’un başkanı seçilen Otyakmaz, çete lideri Sedat Peker’in futbol dünyasındaki iki temsilcisinden biri olarak tanınıyor.

Otyakmaz, Peker çetesiyle bağlantılı olan suçlarla ilgili defalarca gözaltına alındı. Otyakmaz’ın adı İstanbul Emniyeti Organize Şuçlar Şube Müdürlüğü’nün İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı’na gönderdiği suç dosyasında ve dava iddianamesinde Peker çetesinin iki numaralı ismi olarak yer alıyor. Otyakmaz, ilk önce 1997 yılındaki futbol federasyonu seçimine mafya müdahalesi nedeniyle başlatılan soruşturma kapsamında 11 Aralık 1998’de yakalandı. Ardından çete üyesi olmak suçundan İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi ’nde Peker ve eski Trabzonspor ikinci başkanı Atilla Yıldırım ’la birlikte yargılandı.

Tam bir Fenerbahçe tutkunu olan Peker ile kulüp başkanı Aziz Yıldırım yakın arkadaştılar. Peker, kongrelerde seçilmesi için destek verdiği Aziz Yıldırım’dan Mecnun Otyakmaz’ı Fenerbahçe altyapı sorumlusu yapmasını istedi. Otyakmaz zaten Fenerbahçe kongre üyesiydi ve özellikle futbolcular üzerinde çok etkindi. Ancak Otyakmaz’ın suç dosyası kabarıktı. İstanbul Emniyet Müdürlüğü’nün kayıtlarına göre Otyakmaz hakkında 1989’da icrai rezalet çıkarmak, 1990’da ruhsatsız tabanca taşımak, 1990’da ruhsatsız tabanca ile adam yaralamak, 1995’te ruhsatsız tabanca bulundurmak, 1996’da adam yaralamaya iştirak, 1998’de yine ruhsatsız tabanca ile adam yaralamak, 1998’de cürüm işlemek için silahlı teşekkül oluşturmak ve haraç almak suçlarından yasal işlem yapılmıştı.

Bu nedenle Aziz Yıldırım, Peker’in Otyakmaz’ın Fenerbahçe altyapı sorumlusu yapılması isteğine “hayır” cevabım verdi. Sinirlenen Peker, işi Aziz Yıldırım’ı tehdit etmeye dar götürdü. Olayın emniyete sızması üzerine İstanbul organize suçlar şube müdürlüğü ekipleri Peker’i gözaltına alarak bu olayla ilgili sorguladı. Böylece Peker’in Fenerbahçe operasyonu yarım kaldı.

Fenerbahçe’yi kontrolü altına alamayan Peker’in yeni hedefi ise Rizespor oldu. Kardeşi Vedat Peker’i Rizespor’un ikinci başkanı yaptı. Mecnun Otyakmaz’ı da yardımcı olması için kardeşinin yanma verdi. Bir süre sonra Rizespor’u tamamen kontrolü altına alan Peker’in yeni hedefi ise Sivasspor oldu. Bunun için Otyakmaz’ı Sivasspor koordinatörü yaptı. Otyakmaz ardından da Sivasspor’un başkanı oldu.

Genel kurul’da Otyakmaz’a rakip çıkmadı. Salonun güvenliğinin Otyakmaz’m adamları, dolayısıyla Peker’in adamları tarafından sağlandığı bilgisi, Otyakmaz’a neden rakip çıkmadığı sorusunu yeterince yanıtlıyor.

Peker’in Sivasspor’u ele geçirme operasyonunun en ilginç yanı, kulübün onursal başkanı olan başbakan yardımcısı ve devlet bakanı Abdüllatif Şener’in karşı çıkmamasıydı. Aksine Şener, Peker çetesinin iki numaralı ismi olan Mecnun Otyakmaz ile uyumlu bir şekilde Sivasspor’un başarısı (!) İçin çalışıyor.

Şener, Otyakmaz’ın düzenlediği yardım gecelerine katılıyor. Maçlarda yan yana oturuyorlar. Otyakmaz, törenle Şener’e Sivasspor forması hediye ediyor. Maçlarda da taraftalar önce Şener ardından da Otyakmaz lehine tezahürat yapıyor. Otyakmaz’ın lideri Peker ise neredeyse her Sivasspor maçına çelenk gönderiyor.

Abdüllatif Şener de bu jestlere karşılık veriyor; Sivasspor’dan hiçbir şeyi esirgemiyor. Özellikle hâzineden kaynak aktarımında çok cömert davranıyor. Şener’in bankalardan sorumlu bakan olduğu düşünüldüğünde bunun ne kadar önemli olduğu ortaya çıkıyor. Bankaların kredi aktarımı bir yana, İstanbul menkul kıymetler borsası (İMKB) bile Sivasspor’a para yardımı yaptı. Bildiğiniz gibi, İMKB Şener’e bağlı.

Şener ve Otyakmaz el ele verip Sivasspor’u başarıdan başarıya koştururken ve tam her şey yolunda giderken, İstanbul polisi, 4 Ekim 2004’te Sedat Peker’e yönelik yeni bir operasyon gerçekleştirdi. Kelebek adı verilen operasyonda Peker ve 33 adamı gözaltına alındı. Bu adamlardan biri de Sivasspor’un başkanı Mecnun Otyakmaz oldu. Operasyon gittikçe genişletildi ve gözaltı sayısı 69’a çıktı. Önce serbest bırakılan Peker, daha sonra yeniden tutuklanarak cezaevine konuldu. Mecnun Otyakmaz ise tutuksuz yargılanmak üzerine serbest bırakıldı. Dava dosyasına göre, Otyakmaz çete üyesi olmak ve gasp yapmakla suçlanıyor. Otyakmaz’ın gözaltına alınmasıyla İkinci Lig A Kategorisi’nde mücadele eden Sivasspor zora düştü. Peş peşe galibiyetler alan ve lider olan Sivasspor, başkanları Otyakmaz’ın gözaltına alınmasıyla düşüşe geçti.

Sivasspor, ilk önce ligde fazla iddiası bulunmayan İstanbul Büyükşehir Belediyesi’yle berabere kaldı. Ali Sami Yen Stadı’nı dolduran 20 bin Sivaslı bu sonuca üzülürken bir hafta sonra, bu kez evinde en yakın takipçisi Elazığspor ile 1-1 berabere kaldı. Otyakmaz serbest bırakıldı. Ancak, Sivasspor namağlup olarak gittiği Mardinspor karşısında son dakikada yediği golle hem yenilgisizliğini yitirdi, hem de Elazığspor’la liderliği paylaştı.

Hem başbakan yardımcısı Şener hem de Otyakmaz yeniden takımı toparlamaya çalıştı.

AKP’nin kontrolünde olan diğer takımlarda olduğu gibi siyasi etki ve kaynak aktarımı sonucunda Sivasspor ligin sonunda yani 2004-2005 sezonunda Süper Lig’e çıktı. Diğer takımlardan ekstra olarak bir mafya desteği vardı.

Süper Lig’e çıkan Sivasspor önemli bir transfer yaptı. Takımın başına dünyaca ünlü ve daha önce Fenerbahçe’de görev yapan Werner Lorant getirildi. Bunların sonucunda Sivasspor Süper Lig’e de hızlı başladı. 2005-2006 sezonunda ilk yarıyı Trabzonspor’un önünde beşinci sırada tamamladı.

Süleyman Seba

Futbol Federasyonu’nun hükümetin yönetiminde olduğu Özal döneminde futbol kulüpleri de boş bırakılmadı, iktidar, kendine yakın olan kulüplere her zaman para yardımı yaptı. Bununla yetinmeyen iktidar, üç büyüklerin başına yine kendine yakın olan siyasetçi ve bürokratları getirdi. Bu siyasetçi ve bürokratların görev yaptığı dönem mafyanın futbola bulaştığı yıllar oldu. Zaten Özal ailesinin göreve getirdiği bu isimler, yanlarına kulüp yöneticisi olarak emniyet görevlileri ile hayali ihracatçıları aldılar.

Özal ailesinin bu dönemde en çok müdahale ettiği takım Beşiktaş oldu. Çünkü Başbakan Turgut Özal’ın eşi Semra Özal Beşiktaşlıydı ve kulübün her şeyiyle ilgileniyordu! 1984 yılında Beşiktaş başkanlık seçimleri geldi. Semra Özal’ın adayı MİT’in İstanbul bölgesi personel işlerinde görev yapan Süleyman Seba’ydı.

Seba 1982 yılındaki kongrede de aday olmuş ve son anda vazgeçmişti. Bu kez ise işi sağlamdı. Çünkü arkasında Semra Özal vardı. Bununla da yetinmeyen Seba, yönetim listesine karanlık isimleri aldı. Kulüb’ün temel sorunu olan parasal yükünü hayali ihracatçılar Ertan Sert ve Turan Çevik üstlenmişlerdi.

Seba MİT’teki mesai arkadaştan Esat İnanç ve Mesut Pandır’ı da yönetime aldı. Seba, polis desteğini de unutmadı. Bunun için kadroya Affan Keçeci’yi de aldı.

Şan Sineması’nda yapılan kongrede Seba ile Mehmet Üstünkaya yarıştı. Seba, büyük farkla başkan seçildi. Üstünkaya’nın listesinde yalnızca Niyazi Adıgüzel yönetime girmişti. Buna rağmen Üstünkaya yönetimi tamamen Seba’ya bıraktı.

Seba’nın kazanması salonda bulunan herkesi rahatlatmıştı. Delegelerin büyük bir gerilim içinde olmalarının nedeni Alaattin Çakıcı’ydı.

Süleyman Seba işini şansa bırakmak istemiyordu. Bunun için Çakıcı’yı devreye sokmuştu. O dönemde işleri iyice büyüten çakıcı, MİT adına salonun güvenliğini sağlıyordu. Bunun için yaklaşık 50 adamını salonun her tarafına yerleştirmişti. Seba aleyhine bir durum geliştiği takdirde olaya müdahale edeceklerdi. Yani her koşulda Seba’nın kazanması gerekiyordu. Aksi takdirde kötü şeyler yaşanacaktı. Seba’nın kazanmasıyla, kazanan da kaybeden de sevindi. Kaybedenler de Çakıcı’dan kurtuldukları için mutluydular.

Galatasaray’da ise Ali Tanrıyar vardı. ANAP milletvekili olan Tanrıyar, 1986 ile 1990 yılları arasında Galatasaray kulübü başkanlığı yaptı. Daha sonra içişleri bakanı olan Tanrıyar, ayrıca Turgut Özal’ın bacanağıydı. Ali Tanrıyar, Galatasaray’ın şampiyonluk yaşaması üzerine söylediği “Galatasaray’ı sevmeyen ölsün” sözüyle futbol tarihindeki yerini aldı.

Politik Goller’den macanilari.com’a yapılan alıntılar için tıklayın…

Vefa’nın Galip’i: Galip Haktanır’ın Anıları, Galip Haktanır, Fethi Aytuna

2094 VEFAGALIP.indd

Bugüne kadar okuduğum en farklı futbol kitabı, yıllar önce bir futbol araştırması sırasında yolumuz kesişen ve bir Galatasaray deplasmanı sonrası yüz yüze tanışma fırsatı bulduğum, futbol araştırmacısı Fethi Aytına’nın derlediği, “Vefa’nın Galip’i” oldu.

Vefa’nın en önemli isimlerinden biri olan, 1921 doğumlu Galip Haktanır’ın, bizzat kendisinin kaleme aldığı anılarının derlemesi olan kitap, 1920’ler İzmir’inden başlayıp, 1930’lar İstanbul’undan günümüze, şehir yaşamını, amatör ve profesyonelliğe geçiş dönemindeki futbol dünyasını, insan manzaralarını ve elbette maç anılarını içeriyor.

Anılarda bol bol yer alan, “(İstanbul’da) plaja giderdik” cümlesini her okuduğumda, aklım sürekli asırlar öncesine gitti. Oysa bahsi geçen zaman sadece 50 yıl öncesiydi. Bu farkındalıkla tekrardan aynı cümleyle karşılaştığımda, yaşanan değişimi, insanların yıpratma ve yok etme gücü daha fazla gözüme batırdı.

Biraz futbol ama çokça insan manzaraları içeren Vefa’nın Galip’i hoş bir anı/futbol kitabı olmuş.

Vefa’nın Galip’i: Galip Haktanır’ın Anıları, İletişim Yayınları, Anı, 64

Vefa’nın Galip’i: Galip Haktanır’ın Anıları’ndan macanilari.com’a yapılan alıntılar için tıklayın…

Çanlar Kimin İçin Çalıyor (For Whom the Bell Tolls, 1940), Ernest Hemingway

Canlar Kimin Icin Caliyor, Ernest Hemingway

Ernest Hemingway’in İspanya İç Savaşı sırasında yaşadıklarından yola çıkarak kaleme aldığı ve kısa bir sürede 500 milyon gibi inanılmaz bir satış rakamına ulaşan Çanlar Kimin İçin Çalıyor, öldürmekten nefret eden ama kapısına kadar gelen savaş girdabının içine düşen insanları, savaşın anlamsızlığını, acımasızlığını, insan ırkının zavallılığını ve aşkın gücünü konu edinen oldukça başarılı bir savaş romanı.

Romanın en etkileyici bölümleri; Maria’nın yaşadıkları, Robert Jordan’ın Maria üzerinden tüm hayatını yeniden yorumlaması ve birbirlerinin yüzüne bakan insanların, (şu ya da bu nedenle) gözleri kanlı bir caniye dönüşerek, önce “diğerlerini” öldürmeyi normalleştirip, ardından da “hakka” dönüştürmelerini anlatan kan dondurucu satırlar.

Konu

İspanyolca profesörü ve aynı zamanda patlayıcı uzaman olan Amerikalı Robert Jordan, İspanya İç Savaşı sırasında, Segovia şehrine yapılacak saldırıyı desteklemek için, bir köprüyü havaya uçurmakla görevlendirilir ve dağlarda faşistlere karşı savaşan gerilla güçlerine katılarak onları eylem için hazırlamaya başlar. Üç gece dört gün boyunca Jordan ve gerillalar hayatlarını, savaşı ve ölümü düşünmeye başlar.

Ivır Zıvır

Daha önce defalarca İspanya’da bulunan Hemingway, 1937’de NANA’nın (Nort American Newspaper Alliance) İspanya İç Savaşı hakkında haber yapma teklifini kabul etti ve Hollandalı film yapımcısı Joris Ivens ile birlikte İspanya’ya gitti. Ivens, The Spanish Earth isminde, seçimle iş başına gelen Cumhuriyetçi “Halk Cephesi” koalisyonunu destekleyen ve İspanya İç Savaşı’ndaki cepheleri kayda aldığı bir propaganda filmi/belgeseli çekiyordu. Filmin senaryo yazarı John Dos Passos, arkadaşı José Robles’in yakalanıp idam edilmesinin ardından işi bıraktı ve Ivens, Hemingway’le çalışmaya başladı. 1936 Noel’inde Hemingway ile tanışan (ve sonraları Hemingway’in üçüncü eşi olan) yazar ve haberci Martha Gellhorn da ilerleyen aylarda İspanya’ya geldi.  Hemingway, 1937’nin sonlarında Madrid bombardıman altındayken, İkinci İspanya Cumhuriyeti için çalışan Philip Rawlings adlı Amerikalı bir gizli ajanın hikâyesini anlatan The Fifth Column adında bir oyun kaleme aldı. Sonrasında da Key West’e geri döndü. 1938’de iki kere daha İspanya’ya giden Hemingway, bunlardan birinde Cumhuriyetçilerin son cephesi olan Ebro nehrinde yaşananları takip etti.

Hemingway romanı 1939 yılında Cuba, Key West, ve Sun Valley, Idaho’da kaleme almış. Temmuz 1940’da son noktayı koymuş ve aynı yıl ekim ayında satışa çıkmış. Konu yazarın kendi yaşadıklarını temel alsa da, karakterler tamamen kurgusalmış.

Olaylar Madrid ile Segovia arasında yer alan Sierra de Guadarrama dağında geçmekteymiş.

Romanın ilk baskısı 75 bin basılmış ve 2,75 dolara satılmış.

Roman; Milli Eğitim Bakanlığı’nın 100 Temel Eser Listesi’nde yayınlanan 27 dünya edebiyatı örneklerinden biri.

Çanlar Kimin İçin Çalıyor, 1943’te yönetmenliğini ve yapımcılığını Sam Wood’un üstlendiği, Gary Cooper ve Ingrid Bergman’ın başrolde olduğu bir filmi uyarlanmış.

Metallica‘nın en önemli parçalarından olan For Whom The Bell Tolls, kitapla aynı isimdedir ve kitabın bir bölümü üzerine yazılmıştır.

Karanlık Yolculuk (Donnie Darko) filminin müziklerinde kitaba atıflar içeriyor.

Kitabın adı, şair John Donne’ın bir katedralde başrahip olduğu dönemdeki vaazlarından birinden alıntıdır. Vaazların metinleri sonradan yayınlanmıştır; John Donne, “Ada değildir insan, bütün hiç değildir bir başına; anakaranın bir parçasıdır, bir damladır okyanusta; bir toprak tanesini alıp götürse deniz, küçülür Avrupa, sanki yiten bir burunmuş, dostlarının ya da senin bir yurtluğunmuş gibi, ölünce bir insan eksilirim ben, çünkü insanoğlunun bir parçasıyım; işte bundandır ki sorup durma çanların kimin için çaldığını; senin için çalıyor.”

Romandaki sivri dilli, yaşlı çingenenin adı Pilar, Hemingway’in 1934’te Karayip’lerde kullandığı botun da adıymış.

Kitaptan: Yedinci Bölümü okumak için tıklayın…

Yedinci Bölüm, Çanlar Kimin İçin Çalıyor, Ernest Hemingway

Canlar Kimin Icin Caliyor, Ernest Hemingway

Robert Jordan uyku tulumunda uyuyordu ve uzun bir zamandır uyumuş olduğunu düşündü. Uyku tulumu mağara ağzının ötesindeki kayaların duldasında, ormanın zeminine seriliydi, uyurken döndü, dönerken bir iple bileğine bağlanmış tabancasının üzerine yuvarlandı, örtünün altında uykuya vardığı zaman yan yatmıştı, omzu ve sırtı tutulmuştu, bacakları yorgundu, yorgunluktan kasları çekiliyordu, yer yumuşaktı, flanel astara dayanarak uyku tulumunun içine şöyle bir gerinmek de bitkinliğinden ötürü çok zordu. Uyandı, nerede olduğunu merak etti sonra anladı, tabancayı altından çekti, uykuya dalmak üzere mutlulukla yerine gömüldü, eli ip tabanlı ayakkabılarının çevresine titizce sarılmış giysilerinden oluşan yastığın üzerindeydi. Bir kolu da yastığın çevresindeydi.

Sonra omzunda kızın elini hissetti ve çabucak döndü, sağ eli uyku tulumunun altından tabancayı tutuyordu.

«Oh, sensin,» dedi ve tabancayı bırakarak iki kolunu da uzatıp onu çekti. Kıza kollarını dolamışken onun titrediğini hissedebiliyordu.
«İçeriye gir,» dedi yumuşak bir sesle. «Dışarısı soğuk.»
«Hayır. Gitmeliyim.»
«İçeriye gir,» dedi. «Onu sonra konuşuruz.»

Kız titriyordu, Robert Jordan şimdi bir eliyle onun bileğini tutmuş öbür koluyla da hafifçe kavramıştı.

«İçeriye gir, küçük tavşan,» dedi ve ensesini öptü. «Korkuyorum.»
«Hayır. Korkma. İçeriye gir.»
«Nasıl?»
«Kayıver. Çok yer var. Sana yardım etmemi ister misin?»

«Hayır,» dedi kız ve uyku tulumunun içindeydi, Robert Jordan ona sıkı sıkı sarılmış dudaklarını öpmeye çalışıyor, kız yüzünü giysilerden yapılmış yastığa bastırıyor ama kollarını da onun boynuna doluyordu. Sonra Robert Jordan kızın kollarının gevşediğini hissetti, ona sarıldığında gene titremekteydi.

«Hayır,» dedi Robert Jordan ve güldü. «Korkma. Tabanca o.»

Tabancayı kaldırdı ve arkasına kaydırdı.

«Utanıyorum,» dedi kız, yüzünü ondan öteye çevirmişti.
«Hayır. Utanmamalısın. Burada. Şimdi.»
«Hayır. Utanmamalıyım. Utanıyorum ve korkuyorum.»
«Hayır. Tavşanım. Lütfen.»
«Yapmamalıyım. Eğer beni sevmiyorsan.»
«Seni seviyorum.»
«Seni seviyorum. Oh, seni seviyorum. Elini başıma koy,» dedi. Kız ondan uzakta, yüzü hâlâ yastıktaydı. Robert Jordan elini onun başına koydu ve okşadı, sonra birdenbire kızın yüzü yastıktan kalktı ve onun kollarına atıldı, sımsıkı yanaştı ona, yüzü onun yüzünün karşısındaydı ve ağlıyordu kız.

Robert Jordan genç gövdenin uzunluğunu duyumsayarak onu tutuyordu, başını okşadı gözlerinin ıslak tuzluluğunu öptü ve kız ağlarken giydiği gömlekten dokunan göğüslerinin yuvarlak, katı uçlarını hissedebildi.

«Öpemem,» dedi kız. «Nasıldır bilmiyorum.»
«Öpmeye gerek yok.»
«Evet. Öpmeliyim. Her şeyi yapmalıyım.»
«Hiçbir şey yapmaya gerek yok. İyiyiz biz. Ama senin üzerinde giysi çok.»
«Ne yapmalıyım?»
«Sana yardım edeceğim.»
«Öyle daha mı iyidir?»
«Evet. Çok. Sence de daha iyi değil mi?»
«Evet. Çok daha iyi. Ve Pilar’ın dediği gibi seninle gidebilirim demek?»
«Evet.»
«Ama bir eve değil. Seninle.»
«Hayır, bir eve.»
«Hayır. Hayır. Hayır. Seninle ve ben senin kadının olacağım.» Şimdi artık aralarında kapalı hiçbir şey olmadan uzanmışlardı. Kumaşın sertliğinin olduğu yerlerde şimdi her şey pürüzsüzdü, kütür kütür, yuvarlak bir basınç, uzun, ılık bir serinlik, dışarsı serin, içersi ılık, uzun, hafif ve sımsıkı bir kavrayış, sevecen, genç, mutluluk veren ılık bir pürüzsüzlükle oyucu bir göğüs acısı ve sımsıkı kavrayan öyle bir yalnızlık duydu ki Robert Jordan buna dayamayarak «Başkalarını sevdin mi?» dedi.
«Asla.»

Sonra birdenbire onun kollarında ölü gibi oluyor kız, «Ama bana bir şeyler yapıldı.»
«Kimin tarafından?»
«Çeşitli kişiler tarafından.»
Şimdi kız bütünüyle sessizce yatıyordu, gövdesi ölü gibiydi, başını ondan öteye çevirmişti.
«Şimdi sen beni sevmeyeceksin.»
«Seni seviyorum,» dedi Robert Jordan.

Ama kendisine bir şey olmuştu ve kız bunu biliyordu.

«Hayır,» dedi kız, sesi de ölü gibi ve dümdüzdü. «Beni sevmeyeceksin. Ama belki beni eve götüreceksin. Ve ben de eve geleceğim, senin de ne kadının ne de bir şeyin olacağım.»
«Seni seviyorum, Maria.»
«Hayır. Bu gerçek değil,» dedi kız. Sonra, son bir acınası ve umutlu bir şey gibi.
«Ama hiçbir erkeği öpmedim.»
«Öyleyse beni öp şimdi.»
«İstedim bunu,» dedi kız. «Ama nasıl olduğunu bilmiyorum. Bana onların yapıldığı yerde gözüm artık bir şey göremeyinceye kadar döğüştüm. Ta ki -biri başıma çökünceye kadar döğüştüm- ve onu ısırdım- sonra ağzımı bağladılar ve ellerimi başımın arkasında tuttular ve başkaları da o şeyleri yaptılar bana.»

«Seni seviyorum, Maria,» dedi Robert Jordan. «Ve sana hiç kimse bir şey yapmadı. Sana dokunamazlar. Sana hiç kimse dokunmadı, küçük tavşan.»
«Buna inanıyorsun ha?»
«Biliyorum.»
«Ve beni sevebiliyorsun demek?» gene sıcaktı ona karşı kız.
«Seni daha çok sevebilirim.»
«Seni çok iyi öpmeye çalışacağım.»
«Biraz öp beni.»
«Nasıldır bilmiyorum.»
«Öp işte.»
Kız onu yanağından öptü.
«Hayır.»
«Burunlar nereye gidiyor? Bur unların nereye gittiğini hep merak etmişimdir.»
«Bak, çevir başını,» sonra ağızları sımsıkı birleşti, kız ona iyice yaklaştı, ağzı biraz açıldı yavaşça, sonra birdenbire Robert Jordan ona sımsıkı sarılmışken, hiç olmadığı kadar mutluydu, hafif, sevecen, coşkulu, içten mutlu, düşünmeden, yorulmadan, endişelenmeden yalnızca büyük bir zevk duyarak konuştu. «Benim küçük tavşanım. Sevgilim. Tatlım. Benim uzun boylu güzelim.»
«Ne diyorsun?» dedi kız sanki uzaklardan söylermiş gibi.
«Güzelim,» dedi Robert Jordan.

Orada uzandılar, Robert Jordan onun yüreğinin kendisininkiyle çarptığını hissetti ve ayağının ucuyla çok hafifçe onun ayağının ucunu okşadı.

«Yalın ayak gelmişsin,» dedi.
«Evet.»
«Öyleyse yatağa gireceğini biliyordun.»
«Evet.».
«Ve korkun yoktu.»
«Evet. Çok. Ama ayakkabılarımı nasıl çıkaracağım korkusu daha çok.»
«Peki saat kaç şimdi? Lo sobes?»
«Hayır. Senin saatin yok ha?»
«Evet. Ama senin arkanda.»
«Alsana onu ordan.»
«Hayır.»
«Öyleyse omzumun üzerinden bak.»

Saat birdi. Uyku tulumunun oluşturduğu karanlıkta kadran pırıl pırıl gösteriyordu.

«Çenen omzumu çizdi.»
«Bağışla onu. Traş olacak malzemem yok ki.»
«Böyle hoşuma gidiyor. Sakalın sarı mı?»
«Evet.»
«Uzayacak mı peki?»
«Köprüden önce değil. Maria, dinle. Yapar mısın?»
«Ne yapar mıyım?»
«İster misin?»
«Evet. Her şeyi. Lütfen. Ve eğer biz birlikte her şeyi yaparsak, başka biri hiç olmayabilir.»
«Düşündün mü onu?»
«Hayır. Kendi kendime düşündüm ama Pilar söyledi bana.»
«Çok akıllı o.»
«Ve başka bir şey,» dedi Maria yumuşakça. «Bana, sana hasta olmadığımı söylememi belirtti. Böyle şeyleri biliyor ve sana da söylememi belirtti.»
«Bana söylemeni belirtti ha?»
«Evet. Ben onunla konuştum ve seni sevdiğimi söyledim. Seni bu gün gördüğüm zaman sevdim ve seni her zaman sevdim ama daha önce seni hiç görmedim ve Pilar’a söyledim, Pilar eğer sana bir şey hakkında bir şey söylersem hasta olmadığımı anlatmamı da söyledi. Öteki şeyi çok zaman önce söyledi. Tam trenden sonra.»

«Ne söyledi Pilar?»
«İnsana kabul etmediği şey yapılmamıştır dedi ve eğer ben birini seversem, her şeyin kaybolup gideceğini söyledi. Ölmek istedim, anlıyor musun?»
«Pilar’ın söylediği gerçek.»
«Ve şimdi ölmediğim için mutluyum. Öyle mutluyum ki ölmedim diye. Ve sen beni sevebilirsin demek?»
«Evet. Şimdi seviyorum seni.»
«Demek ben senin kadının olabilirim?»
«Bir kadınım olamaz bu yaptığımı yaparken. Ama şimdi sen benim kadiminsin.»
«Eğer bir kez oldumsa hep bunu sürdüreceğim. Şimdi ben senin kadının mıyım?»
«Evet, Maria. Evet, küçük tavşanım.»

Kız ona sımsıkı sarıldı ve dudakları onunkileri arandı, sonra onları buldu ve üzerlerinde kaldı, Robert Jordan onu duyumsadı, taze, yeni, pürüzsüz, genç, güzel, ılık, dinginleştirici bir serinli ve burada, uyku tulumunun içinde olmak inanılmaz bir şeydi, artık giysileri kadar içli dışlıydı o da, Robert Jordan’a ya da ayakkabıları, ya da görevi, sonra kız korkmuş, konuştu; «Şimdi ne yapacaksan hemen yapalım, böylece öteki de yok olur.»
«İstiyorsun demek?»
«Evet,» dedi kız neredeyse sertçe. «Evet. Evet. Evet.»