TÜR: Politik Belgesel, Biyografi, Belgesel. SÜRE: 99 Dk. ÜLKE: Amerika. YAPIM YILI: 2022. imdb: 7,8. Tomatometer: %97.
Avukat ve 2009 yılından itibaren Rusya’da ve Rus ve uluslararası medyada yolsuzluk ve Devlet Başkanı Vladimir Putin karşıtı bir aktivist olarak tanınan Aleksey Navalni’nin hayatının dönüm noktasına odaklanan Navalyn kan dondurucu bir politik belgesel filmi.
“İzleyeceğim film/belgesellerle ilgili hiçbir şey bilmeme” saçmalığımın meyvesini sonuna kadar yediğim en efsanevi yapımlardan biri Navyn oldu.
Konu
Belgesel The Wall Street Journal tarafından “Vladimir Putin’in en çok korktuğu adam” olarak tanımlanan, Putin’in doğrudan ismini bahsetmekten kaçındığı, Rusya Muhalefet Koordinasyon Konseyi üyesi, İlerleme Partisi’nin lideri ve Yolsuzlukla Mücadele Vakfı’nın (FBK) kurucusu Aleksey Navalni’nin hayatının en önemli kararını beyaz perdeye aktarıyor.
Hakkında
Yapım Oscarlarda En İyi Belgesel ödülünü kazandı.
Ivır Zıvır
Filmin yapım sürecinde ekip, projeyi kendi arasında “Untitled LP9” (İsimsiz LP9) çalışma adıyla anıyordu. Yapımcılar, bunun Rus güvenlik kurumlarının Noviçok için kullandığını gördükleri bir lakaba gönderme olduğunu söyledi: “Love Potion No. 9” (Türkçesiyle: Aşk İksiri No. 9)
Belgeselin galası 25 Ocak 2022’de Sundance’de yapıldı.
***Filmle İlgili İçerik / Spoiler Uyarısı***
2023 yılında GoldDerby ile yaptığı röportajda yönetmen Daniel Roher, filmde yer alan ve Aleksey Navalni’nin zehirlenmesinde rol aldığı iddia edilen kişilerden birinin telefonda suçunu kabul eder gibi göründüğü kritik an hakkında şunları söyledi: “Ben Rusça tek kelime bile bilmiyorum. Bu yüzden o sahneyi çekerken konuşulanların inceliklerini tam olarak anlamıyordum. Ama odadaki havayı, insanların yüz ifadelerini görünce, dil bilmemize ya da bilmememize rağmen tam olarak ne olduğunu anladık. Çok büyük bir şeyin kayda geçtiğini biliyorduk. Çekim yaparken Maria Pevchikh’in çenesinin düştüğünü hatırlıyorum. Kendisi Navalni’nin baş araştırmacısı ve o sahnede de yer alıyor. O anda kendi kendime sadece şunu düşündüm: ‘Çekmeye devam et. Çekmeye devam et. Sadece çekmeye devam et.”
Ağustos 2020’de Alexei Navalny, Tomsk’tan Moskova’ya uçarken uçakta fenalaştı. Uçak Omsk’a acil iniş yaptı. Navalny burada hastaneye kaldırıldı ve ilk saatlerde Almanya’ya nakline izin verilmedi. Daha sonra ailesi ve destekçilerinin baskısıyla Almanya’ya götürüldü. Berlin’de tedavi edildi ve Batılı laboratuvarlar tarafından sinir gazı türü Novichok ile zehirlendiği açıklandı. Navalny iyileştikten sonra ekibiyle birlikte olayı araştırmaya başladı. Bu süreçte zehirlenme girişimine dair dikkat çeken telefon görüşmeleri ve soruşturmalar kamuoyunda büyük yankı uyandırdı. Ocak 2021’de Rusya’ya dönme kararı aldı. Döner dönmez havalimanında gözaltına alındı ve ardından hapse gönderildi. Bu olaylardan yaklaşık 1 yıl sonra, 2022’de Navalny dünya çapında yayımlandı. Alexei Navalny o sırada zaten Rusya’da hapisteydi. Film, hem zehirlenme sürecini hem de dönüş kararını geniş kitlelere ulaştırdı ve uluslararası baskıyı artırdı.
2022–2023 – Ceza ve Hapishane Süreci: Navalny hakkında yeni davalar açıldı ve cezası ağırlaştırıldı. Farklı ceza kolonilerine sevk edildi ve daha ağır koşullarda tutulduğu açıklandı. estekçileri, sağlık durumunun kötüleştiğini ve baskının arttığını sık sık duyurdu.
Mart 2023 – Oscar Ödülü: Belgesel, 95th Academy Awards’ta En İyi Belgesel ödülünü kazandı. Navalny hapiste olduğu için törene katılamadı; mesajı eşi üzerinden iletildi.
2023 Sonu – Daha Sert Koşullar: Navalny daha izole bir ceza kolonisine (yüksek güvenlikli) gönderildi. Dış dünyayla iletişimi daha da kısıtlandı.
Şubat 2024 – Ölümü: Rus yetkililer, Navalny’nin cezaevinde hayatını kaybettiğini açıkladı. Ölüm haberi dünya çapında büyük yankı uyandırdı.
Sonrası – Tepkiler ve Etki: Birçok ülke ve uluslararası kuruluş Rusya’ya tepki gösterdi. Navalny, küresel ölçekte bir muhalefet sembolü hâline geldi. Ölümü hâlâ tartışmalı ve şüpheli bulunuyor.